FIKIA LENGO LA MAISHA YAKO KWA UJUZI ULIONAO

Iwe unaomba kazi, unajaribu kufanya biashara au hata unatongoza mtu, vitu vyote hivi vinahitaji ujuzi wa kushawishi. Ujuzi wa kushawishi utakusaidia sana kupata vitu unavyotamani kuwa navyo.

Ukikaa na kufikiria utagundua kuwa kila siku tunajaribu kuuza kitu. Inaweza isiwe bidhaa bali mara nyingine inaweza ikawa ni mawazo yetu (mfano wakati unajadiliana na wenzako kuhusu mpira). Mara nyingine tunajaribu kumshawishi yule machinga apunguze bei ya madela yake ili ununue. Hapa pia unatumia ujuzi wa kushawishi kwa sababu unatumia ushawishi kufikisha lengo lako.

Ujuzi wa kushawishi utafungua milango iliyokua imefungwa, utaleta msaada kwako wakati ukiwa na shida na utakupa mafanikio ambayo hukutegemea. Anza leo kujenga ujuzi huu na utakusaidia maisha yako yote. Unajengaje? Kama ilivyo katika kujifunza kuendesha baiskeli, ushawishi unajifunza kwa kujaribu tena na tena. Anzisha biashara na utajifunza kushawishi wateja, nenda sokoni ukashawishi wauzaji wakupunguzie bei katika manunuzi yako na pia kama lengo lako ni kumpata mwenza, jaribu kutongoza watu wengi uwezavyo na utajenga ujuzi wa kushawishi katika eneo hilo.

Bidii na juhudi zako zitakuwezesha kufanikiwa kupata ujuzi wa kushawishi. Ukiwa na ujuzi huu basi utakua unakaribia zaidi mafanikio katika sekta yoyote ya maisha yako.

hii ni nguvu ya USHAWISHI POPOTE.

Read More

MBINU ZA KUPATA MTAJI KWA AJILI YA BIASHARA NA UJASIRIAMALI MWINGINE

Watu wengi huwa wanajiuliza ni namna gani wanaweza kupata fedha kwa ajili ya kuanzisha biashara au aina fulani ya ujasiria mali. pamoja na makala mbalimbali zinazokuonesha namna gani uwe kama mjasiriamali hii ya leo ni namna ya kupata mtaji.

1. kuuza sehemu ya mali yako. 

hii ikiwa na maana kuwa, unaweza kuwa na amana ambayo ukiuza unaweza kupata pesa ambayo inaweza kuanzisha mradi utakaokuingizia mara dufu. unaweza kujiuliza mali yako ipi? mfano, nguo zako, meza, kabati, baiskeli, pikipiki na vingine ambavyo unaweza ukapata pesa ya kuanzisha mradi.

2. zawadi mbalimbali (fedha).

chukulia kuwa umemaliza kozi fulani katika jitihada zako za masomo. katika mahafali yako familia, ndugu, jamaa na marafiki wanakutunza kwa kukupatia kiasi cha fedha. kiasi hiko cha pesa kinatosha kabisa kuwa mtaji katika mbinu zako za ujasiria mali.

3. mshahara kutoka kwa mwajiri wako.

katika kufanya kazi ongeza bidii. mwajiri anapokulipa pesa inatosha kabisa kuwa mtaji katika ujasiriamali unaoukusudia. wakati mwingine watu husema mbinu hii ni kwa watumishi pekee la hasha bali mwajiri hata yule anayekupa shughuli ndogondogo kuzifanya kisha anakupatia pesa kutokana na shughuli hiyo. kusanya kiasi hiko kwa kurudia rudia mpaka unajikuta ukifikia lengo la kiasi cha mtaji wako unaoukusudia.

4. mikopo.

niseme tu kuwa siku hizi taasisi za fedha zimekua nyingi. mikopo katika mbinu hii inaweza kuwa moja kati ya sehemu zifuatazo.  

• benki mfano; NMB, NBC, CRDB, BENKI YA POSTA 
• taasisi za fedha. MIFUKO YA HIFADHI YA JAMII (NSSF, LAPF, PSPF, PPF), FAIDIKA, ABC, MABOTO NK. 
• vikundi vya akiba (vikoba) VIKUNDI VYA KUWEKA NA KUKOPA 
• kwa ndugu na jamaa. KWA MJOMBA, BABA NA MAMA NK.

5. bahati nasibu.

pia bahati nasibu nazo zimekua nyingi na watu pia wamekua wakishinda kwa kishindo. zipo nyingi ila hapa nitataja chache tu. mbet, tatumzuka, biko nk 

hizo ni baadhi ya mbinu za kupata mtaji. kama unakumbuka na nyingine komenti hapo chini; G+, twitter, facebook au comment

Read More

NINA SHILINGI X NIFANYE BIASHARA GANI?

Katika kipindi cha hivi karibuni ambapo watu wengi wamekua wakijaribu kuingia katika biashara, kumekua na watu wengi sana wakiuliza swali hilo hapo juu. Ukiingia mtandaoni napo utakuta wengi wanauliza swali hilohilo. Na watu wengine hutoa majibu kama “nunua bodaboda”, “fanya kilimo”, “fungua kiwanda cha matofali” kisha huanza kutoa mchanganuo wa mtaji utakaohitaji, mapato utayopata, jinsi utavyopata faida kubwa na kupanua biashara yako na baada ya miaka mitano utavyokuwa umepata hela nyingi sana kiasi unaelekea kuwa tajiri.

Kwa kuwa michanganuo kama hiyo huwa inavutia sana, basi watu wengi hujitosa katika biashara bila kufanya uchunguzi wa ndani zaidi. Michanguo haisemagi ufanye nini dereva wako wa bajaji anapoumwa kwa mwezi mzima, wala haisemi ufanye nini mteja wako unaemdai mamilioni anapokuzungusha kukulipa. Haikuambii nini cha kufanya unapojikuta wewe ni mmoja wa wakulima 30 mnaojaribu kuiuzia Nakumatt maembe kwa wakati mmoja wala haisemi ufanye nini kuku wako ambao uliambiwa “hawashiki magonjwa kirahisi”, wanapouumwa mara kwa mara. Na ndipo unapokuta mambo kama haya yanapotokea, mtu hukata tamaa na kuamua kuachana na biashara. Ni moja ya sababu kubwa biashara 9 kati ya 10 hufa ndani ya mwaka mmoja.

Ukweli ni kwamba, wengi wetu tunapata “kichaa” tunapoona jinsi michanganuo inavyoonesha pesa nyingi. Baada ya kuona jinsi bwawa la samaki litavyotuletea milioni 80 baada ya miaka 3 tunaanza kufikiria gari mpya tutakayonunua au tutavyoandaa sherehe ya kufa mtu tutaporudi kijijini kwetu Sengerema. Tunashindwa kuuliza kuhusu changamoto au kutafuta wale walio katika biashara hiyo tayari na wamefanikiwa ili watupe mawaidha na mwongozo ili nasi tufanye vizuri. Lakini swali la muhimu zaidi ambalo hatujiulizi ni nini tufanye ili kuhakikisha wateja wanavutiwa kufanya nasi biashara na sio competitors. Ni nini cha thamani tunaweza kuwapa wateja wetu kilicho zaidi ya kinachotolewa na kampuni nyingine?

THAMANI. VALUE. Wengi tunadhani biashara ni kuhusu pesa. La hasha, biashara ni kuhusu THAMANI. Ni thamani gani unatoa kwa wateja wako? Je thamani hiyo ni ya kutosha kumfanya mtu kuwa mteja wako wa mara kwa mara? Je, thamani gani unatoa kwa wafanyakazi wako? Unadhani thamani hiyo inatosha kuwafanya wawe na furaha, wachapakazi na wasikuibie?

Mohammed Dewji anajua kati ya ishu muhimu kuhusiana na bidhaa ndogondogo kwa watanzania ni bei na upatikanaji. Ndio maana bidhaa zake ni za bei ya chini kuliko nyinginezo lakini pia ni rahisi kupatikana. Hiyo ndio thamani anayotupatia. Na sasa tayari ni tajiri namba moja Tanzania. Pia kuna kijana mmoja kule Zanzibar alikuwa na bodaboda moja miaka kadhaa iliyopita. Sasa ana bodaboda 6, na gari nyingine za biashara. Kijana huyu hulipia matibabu ya madereva wake wanapopata ajali, huwapa zawadi wanapoleta mahesabu kwa wakati, na huwapa asilimia ya mauzo ya bodaboda au gari pale anapoliuza ili kuwapa moyo madereva wake watunze vyombo hivyo vizuri ili viuzwe kwa bei kubwa. Kijana huyu anatambua thamani anayoweza kuwapa madereva wake ni kuonesha kuwajali na motisha nzuri. Hajawahi kupata shida kubwa na wafanyakazi wake.

Hiyo ni mifano michache ya jinsi unavyoweza kufanikiwa kwa kutoa thamani kwa wale unaojihusisha nao katika biashara yako. Hili liwe wazo lako la kwanza unapoamka na liwe la mwisho kabla ya kulala. Utapofanya jambo hili kuwa namba moja katika biashara yako, basi ile sherehe kule Sengerema utafanya tu bila shaka. Watu hawapendi kutoatoa hela zao, ila ukiwapa kitu cha thamani kiasi kwamba wanasahau wanakilipia, utakuwa tajiri mkubwa sana.

Read More

Fursa Mbalimbali Ambazo Unaweza Uzifanya Ndani Ya Nchi Yetu

1. Kununua Mashine za kukoroga zege na kukodisha.
FANYA MAAMUZI SASA.

2. Kununua Mashine za kukata vyuma na kuzikodisha.

3. Kutengeneza na kuuza tofali

4. Ufundi, Website updating/Database: Katika Halmashauri, Manispaa, Mashule, Wizara, Wilaya na Makampuni mbalimbali.

5. Kuanzisha kituo cha redio na televisheni

6. Kufunga na kutengeneza vifaa mbalimbali vya electroniki na mawasiliano mfano; compyuta na vifaa vya compyuta na mawasiliano.

7. Kuuza software; mfano Antivirus, Operating Systems, Pastel, Tally, Myob, n.k

8. Kushona na kuuza nguo.

9. Kufungua Duka la kuuza nguo mpya; suit, socks, batiki, nguo za asili, Mashuka, Mashati, Suruali,

10. Ufugaji wa mifugo mbalimbali mfano Kondoo, Mbuzi, Ng’ombe, Kuku, Bata, na wengine.

11. Kufungua stationery, kuuza (supply) vitabu na vifaa mbalimbali ktk mashule na vyuo.

12. Kutoa ushauri mbalimbali wa Kitaalamu.

13. Kuuza viazi, mahindi, mihogo, kutengeneza popcorn na kuziuza.

14. Kusajili namba za simu na kuuza vocha

15. Kuwa na mradi wa Pikipiki zisizotumia mafuta na zinazotumia mafuta

16. Kilimo cha mazao mbalimbali kulingana na hali ya hewa ya sehemu husika.

17. Kuuza Mitumba

18. Kusimamia miradi mbalimbali

19. Kufungua duka la kuuza mitambo mbalimbali

20. Kufungua banda la chakula na chips

21. Kukodisha turubai viti na meza

22. Kufungua Supermarket

23. Kufungua Saluni

24. Kufungua Bucha

25. Video Shooting & Editing.

26. Kufungua Internet cafe

27. Duka la kuuza matunda

28. Kufungua duka la kuuza vifaa vya simu za mkononi na landline.

29. Kufungua duka la vifaa vya ujenzi; cement, vifaa vya umeme, duka la mabati

30. Kutengeneza michoro mbalimbali ya majumba na miradi ya ICT

31. Kuchapa vitabu, bronchures, n.k

32. Kuanzisha kampuni ya ujenzi (Building contractor)

33. Kuuza Vifaa vya umeme wa nishati ya jua (solar) ,battery, inverter na vifaa vingine vya solar n.k 34. Kuuza maji kwa jumla na rejaleja.

35. Kutengeneza na kuuza Unga wa lishe bora.

36. Kukodisha Music

37. Kuanzisha Mradi wa Taxi

38. Kuanzisha mradi wa Daladala

39. Kuuza vifaa vya Kompyuta, laptops, converters, HDDs, Monitors, Softwares, CD Copiers na vifaa vingine.

40. Kununua magenerator na kukodisha

41. Kufungua kampuni ya kutoa huduma za simu

42. Kufungua kampuni ya kutoa huduma za internet (ISP)

43. Kuuza mabati na vigae

44. Kujenga apartments

45. Kufungua Kisima cha mafuta ya taa au mafuta ya aina zote

46. Kufungua Duka la samaki

47. Kufungua Duka la nafaka

48. Kufungua Shule za Awali, Shule za Msingi, Sekondari na Vyuo.

49. Kujenga hostel

50. Kuuza vocha na ving’amuzi vya DStv, Zuku, Startimes, Easy TV, TNG, Digitech, Continental.

51. Kujenga mtambo wa kuzalisha umeme na kuuza katika viwanda na wananchi.

52. Ufundi simu

53. Kufungua Hospitali, Zahanati.

54. Maabara ya Macho, Meno

55. Kuchimba/Kuuza Madini

56. Kufungua ofisi ya kutoa huduma ya simu na fax

57. Kuuza miti na mbao

58. Kufungua Grocery

59. Kufungua studio ya kupiga na kusafisha picha

60. Kucharge simu/battery

61. Duka la TV na vifaa vingine

62. Kuanzisha biashara ya kuuza vyakula katika sherehe na tamasha mbalimbali (catering).

63. Banda la kupigisha simu

64. Kuuza na kushona Uniform za shule

65. Kuanzisha duka la kuuza vitu kwa jumla.

66. Kufungua gereji za kutengeneza bajaji, pikipiki na magari

67. Kuuza vyuma, pembejeo, rake, jembe.

68. Kuuza fanicha

69. Kufungua sehemu ya kuziba pancha za matairi ya magari na mitambo.

70. Kujenga nyumba za kulala wageni (hotel)

71. Kuagiza na kuuza vifaa vya aluminium.

72. Kuuza vioo

73. Kushona na kukodisha nguo za harusi

74. Kufungua yard kwa ajili ya kuosha magari

75. Kuuza mashine za kuchomelea (welding machine).

76. Kuuza vifaa vya kuvaa Site (boots, helmets etc)

77. Kununua mabasi kwa ajili ya kusafirisha wanafunzi

78. Kufungua studio ya kutengeneza vipindi vya redio na televisheni

79. Kuanzisha ofisi ya michezo ya televisheni (TV Games)

80. Kufungua benki

81. Kuwa na malori ya kubeba kokoto na mchanga

82. Kuuza vifaa mfano TV, CCTV Camera, n.k

83. Kuwa dalali wa mambo mbalimbali.

84. Kuanzisha mradi wa kukodisha fork lift na winchi (crane)

85. Kuanzisha kiwanda cha kutengeneza viatu.

86. Kuanzisha viwanda mbalimbali

87. Duka la vifaa vya simu na gadgets mbalimbali zinazoendana na mawasiliano ya Vodacom, TTCL,AIRTEL, TIGO, ZANTEL, n.k.

88. Kujenga Ukumbi wa kukodisha kwa sherehe, mikutano mbalimbali

89. Kununua matrekta, mitambo ya ujenzi wa barabara na kukodisha

90. Kutengeneza antenna na kuuza

91. Kufungua mradi wa Machine za kusafisha, kutoboa na kuchana mbao

92. Kufungua mradi wa kuuza vifaa vya Umeme wa kutumia upepo

93. Biashara ya kuagiza magari

94. Kufanya biashara za Jukebox

95. Kukodisha matenki ya maji

96. Kufungua duka la kuuza Asali

97. Kutengeneza Mikokoteni/ matoroli na kuikodisha

98. Kufungua Duka la vinyago, batiki

99. Kuanzisha huduma ya AIRTEL MONEY, MPESA, TIGOPESA, EZY PESA

100. Kuanzisha sehemu ya kufanyia mazoezi (Gym).

101. Kununua na kuuza vifaa vya kupima ardhi.

102. Kufungua duka la kuuza dawa (pharmacy).

103. Kufungua Kampuni ya Ulinzi

104. Kufungua kampuni ya "Clearing and fowarding"

105. Kuchezesha vikaragosi

106. Kuuza spea za bajaji, magari na pikipiki

107. Kuuza baiskeli

108. Kuuza magodoro

109. Kuuza vyombo mbalimbali kwa ajili ya matumizi ya nyumbani mfano bakuli, sahani, vikombe, vijiko,

110. Kuuza marumaru (limestones)

111. Kuuza kokoto

112. Kuuza mchanga

113. Kufundisha Tuisheni

114. Biashara za bima

115. Kampuni ya kusafirisha abiria kwa njia ya anga (ndege)

116. Biashara za kitalii

117. Biashara za meli na maboti.

118. Kampuni ya kuchimba visima

119. Kufungua ofisi ya wakili/mawakili wa kujitegemea

120. Kuuza mkaa

121. Kutengeneza mashine za kutengeneza tofali

122. Kampuni ya kupima ardhi

123. Kampuni ya magazeti

124. Kuchapa (printing) magazeti

125. Kuuza magazeti

126. Kuchimba mafuta

127. Kiwanda cha kutengeneza mabati

128. Kiwanda cha kutengeneza fanicha

129. Kiwanda cha kutengeneza matairi

130. Kutengeneza vitanda vya chuma

131. Kununua nyumba katika Maghorofa (Apartments) na kuzikodisha.

132. Kukodisha makapeti

133. Kupamba maharusi na kumbi za harusi/sherehe.

134. Mashine ya kusaga na kukoboa nafaka.

135. Kazi ya ususi na kusafisha kucha.

136. Kuuza Gypsum

137. Malori ya kubeba mafuta na Mizigo

138. Duka la kuuza mboga za majani

139. Duka la kuuza maua.

140. Kampuni ya kuzoa takataka

141. Kampuni ya kuuza magari

142. Kuuza viwanja

143. Uvuvi

144. Kutengeneza na kuuza nguzo za kujengea fensi

145. Uchoraji wa mabango.

146. Duka la kuuza silaha

147. Ukumbi wa kuonesha mpira

148. Biashara ya mlm (network marketing)

149. Yadi kwa ajili ya kupaki magari

150. Mradi wa trekta za kukodisha kwa ajili ya kilimo

Read More

Jifunze Kilimo Bora cha Alizeti

Alizeti ni mazao muhimu sana ambayo kiukweli yana faida lukuki sana pale ambapo mtu ataamua kuwekeza nguvu katika kulima.zai hili. Kwani alizeti hutumika kutengeneza mafuta ya kupikia pamoja. Pia baada ya kukamuliwa kwa mafuta, makapi yake hutumika kutengeneza chakula cha mifugo ambacho kwa neno moja huitwa (mashudu).

Hali ya hewa na udongo.

Alizeti ni zao linalostahimili ukame pia kwenye sehemu za mvua za wastani pia huwezwa kulimwa kuanzia ukanda wa pwani hadi maeneo ya mwinuko. Kwa hapa tanzania alizeti hulimwa kwa wingi katika mkoa wa singida.

Namna ya kuandaa shamba.

Unashauriwa kutayarisha shamba lako mapema kwa kukatua ardhi na kulainisha vizuri. Samadi yaweza kuchanganywa vizuri na udongo wakati wa kuandaa shamba.

Wakati sahihi wa upandaji alizeti.

Upandaji wa alizeti hutegemea sana hali ya hewa ya eneo husika.

Maeneo yenye mvua nyingi alizeti huanza kupandwa mwishoni mwa mwezi Januari mpaka katikati ya mwezi Februari.

Maeneo yenye mvua kidogo alizeti hupandwa mwezi Desemba hadi Januari.

Kiasi cha mbegu na namna ya kupanda alizeti.

• Kiasi cha kilo 3 – 4 za mbegu zinatosha kupanda eneo la ekari moja.
• Panda mbegu 3 – 4 katika kila shimo moja kwa nafasi ya sentimita 75 kutoka mstari hadi mstari na sentimita
• 30 kutoka shimo hadi shimo au sentimeta 75 kwa 40 au Sentimeta 90 kwa 30 kwa mbegu kubwa.
• Shimo la mbegu liwe na kina cha sentimita 2.5 – 5.

Wiki mbili baada ya kuota, punguza miche katika kila shimo na kubakiza

 

KIASI CHA MBOLEA

Mbolea zinazofaa kwa kilimo cha alizeti ni zile za kupandia na kukuzia hasa kwenye maeneo yasiyo na rutuba.

Wakati wa kupanda tumia nusu mfuko kwa ekari moja ya mbolea ya kupandia na mfuko mmoja kwa ekari moja ya mbolea ya kukuzia kwa kuigawa mbolea hiyo mara mbili. Nusu ya kwanza iwekwe wakati wa kupanda na nusu ya pili iwekwe wiki mbili baadaye. au Pandia mbolea ya TSP au DSP, au SSP na Kuzia kwa SA baada tu ya palizi ya Kwanza (wiki mbili hadi tatu baada ya mimea kuota)

Wakati wa kuweka mbolea angalia isigusane na mbegu au mche wa alizeti kwani huunguza.

Palizi.

Alizeti hukua taratibu katika wiki chache za mwanzo. Hivyo unashauriwa kupalilia mapema ili kupunguza hasara. Katika maeneo yaliyo na magugu machache, palizi moja tu inatosha. Vile vile maeneo yenye upepo mkali, wakati wa kupalilia inulia matuta ili kuzuia kuanguka.

Wanyama na wadudu wanaoathiri ukuaji wa alizeti.

1..NDEGE

Alizeti hushambuliwa sana na ndege ambao huweza kuteketeza hadi asilimia 50 ya mazao shambani.

Kuzuia

• - Usipande alizeti karibu na msitu/pori
• - Vuna mapema mazao yako mara baada ya kukomaa.
• - Panda alizeti kwa wingi katika shamba moja.
• - watishe  ndege kwa mutumia sanamu, makopo.

Weka nyuzi zinazopatikana katika kanda za muziki, ambazo utazifunga katika miti miwili.ambayo wakati upepo unavuma hupiga kelele hivyo ndege huogopa.

2..Funza wa vitumba.

Funza huyu hutoboa mbegu changa kuanzia mara tu vitumba vya maua vikifunguka mpaka karibu na

kukomaa kwa mbegu.

Kuzuia:

- Tumia dawa yo yote ya kuulia wadudu inayopatikana katika maduka ya mifugo.

MAGONJWA YA ALIZETI

Alizeti hushambuliwa na magonjwa yakiwemo madoa ya majani, kutu, kuoza kwa mizizi, shina, kichwa na

kushambuliwa na virusi.

Kuzuia:

• - Tumia kilimo cha mzunguko wa mazao
• - Panda mbegu safi zilizothibitishwa na wataalamu
• - Choma masalia ya msimu uliopita
• - tumia madawa yanayotumika kuulia wadudu waaribifu.

Uvunaji wa alizeti.

Unashauriwa kuvuna alizeti mara tu inapokomaa ili kupunguza hasara ya kushambuliwa na ndege. Alizeti iliyokomaa kichwa hubadilika rangi toka kijani kibichi na kuwa njano. Kata vichwa na kuvianika juani ilivikauke vizuri.

Piga piga vichwa ili kutoa mbegu za alizeti, kisha upepete na kuendelea kuzianika ili zikauke vizuri.

Utafiti unaonyesha kuwa mkulima anaweza kupata magunia kati ya 10 -12 kutoka katika ekari moja.

Read More

Jinsi Ya Kutengeneza Karanga Za Mayai

Utangulizi
Leo tuangalie utengenezaji wa karanga za mayai. Karanga za mayai zimekuwa zikipendwa na watu wengi sana.  Pamoja na utengenezaji wa bidhaa hii kwa matumizi ya nyumbani, wapo ambao wamekuwa wakitengeza bidhaa hizo kama sehemu ya kujipatia kipato.

Mahitaji ya awali kabla ya kuanza kukaanga karanga za mayai.
1. Sukari kiasi
2. Unga wa ngano  kilo 1 moja na nusu.
3. Karanga kilo 1
4. Mayai 3
5. Mafuta ya kupikia kiasi kulingana na mchanganyiko wako.

Namna ya kutengeneza
a.  Pasua mayai ,changanya mayai na sukari kisha koroga katika chumba kimoja.

b.  Hatua ya pili chukua unga wa ngano kisha changanya na mchanganyiko namba (a)  yaani mchanganyiko wa mayai na sukari.

c.  Weka mafuta katika sufuria kisha injika motoni.  Lakini hakikisha moto hauwi mkali sana. Ukiwa mkali sana utasababisha karanga kuungua sana na kupoteza radha.

d.  Koroga mchanganyiko huo taratibu ili kuondoa kugandamana kwa mchanganyiko huo wa karanga pamoja na unga wa ngano.  Fanya hivyo kila baada ya dakika kadhaa.

e.  Ukiona zimeanza kubadilika rangi onja kwa kujiridhisha kama kweli zimeiva.

f.  Zikisha iva ziepue kisha weka katika chombo kisafi ili zipoe.  Baada ya dakika kadhaa zivunge katika vifungashio kwa ajili ya biashara.

Nb. Hakuna kitu chenye thamani katika biashara kama kufunga bidhaa katika vifungashio vizuri vyenye kuvutia lakini vifungashio pekee havitoshi hakikisha bidhaa yenyewe ni bora.

Asante tukutane siku nyingine hapa hapa tukijadili masuala ya biashara na maisha kwa ujumla. Nakutakia siku njema na mafanikio mema.

Read More

KILIMO BORA CHA NYANYA

Utangulizi:
• Nyanya ni zao la mboga ambalo hulimwa sehemu nyingi duniani kwa ajili ya matumizi ya nyumbani na pia kama zao la biashara. Inahisiwa kuwa asili ya nyanya ni nchi ya Peru/Equador huko Amerika ya Kusini. Mmea huu ulianza kuzalishwa kama zao katika nchi ya Mexico na baadaye kusambaa katika nchi nyingine za ulimwengu.

Uzalishaji wa nyanya duniani na hapa Tanzania
Nchi zinazolima nyanya kwa wingi duniani ni pamoja na USA, Italia na Mexico. Kwa upande wa Africa nchi zinazo lima ni kama; Malawi, Zambia na Botswana.
Zao hili hulimwa pia katika nchi za Africa Mashariki, ikiwemo Kenya, uganda na Tanzania.

Zao la nyanya linalimwa karibu maeneo yote ya Tanzania. Uzalishaji wa nyanya ni mkubwa kuliko mazao mengine ya mbogamboga yanayolimwa hapa Tanzania, uzalishaji wa nyanya kwa mwaka ni jumla ya tani 129,578 ikiwakilisha asalimia 51 ya mazao yote ya mboga. Kwa mujibu wa Wizara ya kilimo ya Tanzania maeneo yanalolima sana nyanya ni pamoja na Mkoa wa Kilimanjaro (Hai, Moshi na Rombo), Arusha (Arumeru), Morogoro (Mgeta), Tanga (Lushoto), Mbeya (Mbeya vijijini) na Singida.

Morogoro ndiyo inayoongoza kwa kilimo hichi ikiwa na wazalishaji wenye zaidi ya hekta 6,159 (ekari 15,398). Pamoja na kwamba eneo la uzalishaji linaongezeka kwenye maeneo mengi lakini uzalishaji wa nyanya bado ni mdogo sana.

Uzalishaji mdogo unasababishwa na kupungua kwa rutuba ya ardhi, upepo, joto, ukame. Sababu nyingine ni pamoja na ukosefu wa aina za nyanya zenye mavuno mengi amabazo zinahimili mazingira ya kwetu, wadudu, magonjwa na magugu.

Mazingira

• Hali ya Hewa:
Nyanya hustawi vizuri zaidi kwenye mazingira ya joto la wastani kuanzia nyuzi joto 18-27 sentigreti. Mvua nyingi husababisha mlipuko wa magonjwa ya ukungu kama vile Baka jani chelewa n.k.)

• Udongo:
Nyanya hustawi kwenye aina zote za udongo kuanzia udongo wa kichanga, mweupe wa tifutifu hadi udongo wa mfinyanzi, ili mradi uwe na mboji ya kutosha na usiosimamisha/tuamisha maji. Pia uwe na uchachu wa wastani yaani pH 6.0 - 7.0.

Aina za Nyanya
Kutokana na tabia ya ukuaji, nyanya zinagawanyika katika makundi mawili:
1. Aina ndefu ( intermediate) kwa mfano ANNA F1, Tebgeru 97. Aina hizi hufanya vizuri zaidi zinapopandwa ndani ya greenhouse. Uvunaji wake ni wa muda mrefu, zipo ambazo zinavunwa hata zaidi ya miezi 6, yaani hiyo miezi 6 ni ya uvunaji.
2. Aina fupi (determinate) kwa mfano Tanya, Cal J, Mwanga, Onyx, Roma VF (nyanya mshumaa)

Kotokana na uchavushaji, nyanya zinagawanyika makundi mawaili:

1. OPV (Open Pollinated Variety) - Aina za kawaida
2. Hybrid – Chotara: Hizi ni aina zenye mavuno mengi, kati ya hizo zipo aina fupi na ndefu.

Katika karne hii ya 21, nyanya zinazopendelewa kulimwa zaidi na wakulima, ni zile zinazoweza kuvumilia magonjwa, zinazo zaa sana, na zenye ganda gumu ili kufanikisha usafirishaji, na kuhifadhika kwa siku nyingi bila kuharibika mapema.

Kuandaa Kitalu cha Nyanya

Mambo muhimu ya kuzingatia:

• Kitalu kiwe karibu na maji ya kutosha na ya kudumu
• Kiwe sehemu iliyowazi na yenye udongo ulio na rutuba ya kutosha
• Eneo la kitalu kama ni kubwa liwe tambarare au na mwiinuko kidogo ili kuepuka maji yasituame kwenye kitalu, mtelemko ukiwa mkali sana nao sio mzuri kwani husababisha mmomonyoko wa udongo.
• Kitalu kiwe sehemu ambayo haikuwa na zao la nyanya au viazi mviringo (au mazao ya jamii ya nyanya k.m. mnavu, biringanya n.k.)

• Kiwe sehemu ambayo ni rahisi kupata huduma zote muhimu kwa urahisi, ikiwa ni pamoja na uhamishaji wa miche kwenda sehemu nyingine. Pia kurahisisha usambazaji wa miche kwenda sehemu nyingine.

Kuandaa Matuta ya Kusia Mbegu za Nyanya

Aina ya matuta:

• matuta ya makingo (sunken seed bed)
• matuta ya kunyanyulia udongo (raised seed bed)
• matuta ya kawaida (flat seed beds)

Mambo Muhimu ya Kuzingatia wakati wa Kuandaa Matuta

• Tuta liwe na upana kati ya sentimita 90-120, na urefu wowote, [ili mradi muhudumu anaweza kutoa huduma nyingine zote kitaluni bila kukanyaga miche].
• Kwatua/lima kina kirefu cha kutosha kiasi cha sentimita 15-20 ili mizizi iweze kusambaa vizuri ardhini.
• Choma takataka juu ya kitalu, au funika tuta kwa nailoni, majuma 4-8 ili kuua vimelea vya magonjwa na wadudu.
• Wakati wa kuandaa, kitalu, ongeza mbolea aina ya samadi/vunde au mboji kwenye udongo kisha kwatua ili ichanganyike vizuri na udongo.
• Changanya kiasi cha debe 1 hadi 2 kila baada ya mita moja (hatua moja) mraba.
• Tuta lisiwe na mabonde mabonde au mawe mawe ambayo yanaweza kuzuia usambaaji mzuri wa mbegu kwenye tuta, lisawazishwe vizuri ili kuhakikisha usambazaji mzuri wa mbegu na kuepuka mbegu kufukiwa chini mno kiasi ambacho hazitaota.

Faida na Hasara za Matuta yaliyotajwa hapo juu

1. Matuta ya kunyanyulia udongo (raised seed beds);

• matuta ya namna hii huruhusu maji, hewa na mizizi kupenya kwenye udongo kwa urahisi zaidi.
• Mazao ya mizizi hupata nafasi ya kutosha kutanuka haraka zaidi
• Matuta haya hayatuamishi maji kama mengine, hivyo hutumika zaidi kwenye maeneo yanayokuwa na mvua mara kwa mara.

Hasara:
o Matuta ya namna hii yana sababisha sana mmomonyoko wa udongo kama hayakutengenezwa vizuri.

2. Matuta ya makingo (sunken seed beds):
Faida:

• matuta haya ni rahisi kutengeneza
• hutumika wakati wa kiangazi ili kuhifadhi maji na unyevu
• nyevu mdogo unaopatikana ardhini
• ni rahisi kumwagilia kwa kutumia maji ya mfereji au bomba
• huhifadhi unyevu nyevu kwenye ardhi kwa muda mrefu
• huzuia mmomonyoka wa ardhi

Hasara:

• Matuta ya aina hii hayawezi kutumika kwenye maeneo yenye
• mvua nyingi.
• 
  

3. Matuta ya kawaida (flat seed beds):

Faida:

• ni rahisi sana kutengeneza kwani udongo ukisha kwatuliwa
•  na kusambazwa mbegu huoteshwa
• ni rahisi kutumia eneo kubwa kuotesha mbegu

Hasara:
Matuta ya aina hii hayawezi kutumika kwenye maeneo yenye mvua nyingi.

Kusia Mbegu

• Hakikisha ubora na uotaji wa mbegu kabla ya kuzipanda kitaluni (germination test)
• Weka mistari kwenye tuta kulingana na ukubwa wa tuta, lakini mistari isiwe chini au zaidi ya sentimita 15-20 toka mstari hadi mstari
• Kina cha mistari kisiwe cha kutisha bali kiwe kati ya sentimita 1-2
• Matuta yapate maji ya kutosha siku moja kabla ya kusia mbegu. Ni vizuri kutumia chombo cha kumwagilia (watering can).
• Mbegu ziatikwe kwenye mistari na zisambazwe vizuri ili kufanikisha usambaaji mzuri wa mbegu kwenye tuta. Changanya mchanga laini na mbegu kisha sambaza kwenye mistari iliyoandaliwa kwenye tuta.

Mbegu zinaweza pia kuatikwa kwenye tuta bila mistari, lakini zisambazwe kwa uwiano mzuri kwenye tuta ili kupunguza msongamano. Msongamano husabisha magonjwa ya fangasi kama vile kinyausi (damping off) au ukungu (blight).

• Weka matandazo kiasi cha kutosha ambacho hakitazuia kuota kwa mbegu.
• Mara baada ya kuatika mbegu, mwagilia maji kiasi cha kutosha kulingana na unyevu nyevu ulioko ardhini

Mambo ya Kuzingatia baada ya kusia mbegu pamoja na Matunzo Kitaluni

• Mwagilia maji kwenye kitalu baada ya kuotesha kulingana na unyevu nyevu uliopo kwenye udongo.
• Miche yote ikisha ota, ondoa matandazo, kisha weka chanja ili kupunguza mionzi ya jua ambayo inaweza kuunguza miche michanga. (kipindi cha baridi si muhimu sana)
• Punguzia miche (thinning) ili ibakie kwenye nafasi ya kutosha. Hivyo miche ibakie kwenye umbali wa sentimita 2.5 - 4. Hii itapunguza magonjwa ya ulemavu na mnyauko, pia itasaidia kupata miche bora na yenye nguvu.
• Endelea kumwagilia hadi miche ifikie kimo kinachofaa kuhamishia shambani.
• Punguza kiwango cha umwagiliaji maji, siku chache kabla ya kuhamishia miche shambani, yaani siku 7-10.

Kanuni na Mbinu za kuhamisha miche toka Kitaluni kwenda shambani (Transplanting
Rules)

• Mwagilia miche masaa machache kabla ya kuhamishia miche shambani ili wakati wa kung’oa miche mizizi ishikamane vizuri na udongo.
• Kabla ya kuhamisha miche, mashimo yawe yamekwisha andaliwa katika nafasi zinazo stahili huko shambani.
• Miche ihamishwe wakati wa jioni ili kuepuka madhara yanayoweza kusababishwa na jua.
• Kwa ujumla karibu mazao yote ya mboga mboga huwa tayari kuhamishiwa shambani yakiwa na majani kamili kati ya 2-6 pamoja na mizizi mingi iliyostawi vizuri.
• Mche lazima uwe na afya nzuri, uwe umenyooka vizuri, hivyo miche yote iliyonyongea au myembamba kupita kiasi isichukuliwe wakati wa kupeleka shambani.
• Ng’oa miche kwa uangalifu hasa pamoja na udongo wake kwa kutumia vifaa husika ili mizizi isidhurike.
• Miche ihamishiwe shambani mapema mara baada ya kung’olewa toka kitaluni.
• Wakati wa kuhamisha miche, uangalifu mkubwa utumike ili kutoharibu miche/mizizi.

Maandalizi ya Shamba la Nyanya

• Shamba la nyanya liandaliwe mwezi 1-2 kabla ya kupanda miche.
• Mara baada ya kulima choma nyasi juu ya udongo au ondoa magugu yote yanayoweza kuhifadhi wadudu na magonjwa ya nyanya.
• Siku moja au mbili kabla ya kuhamishia nyanya shambani, mwagilia sehemu iliyoandaliwa kwa ajili ya kuhamishia nyanya.
• Nafasi kati ya mche hadi mche ni wastani wa sentimita (50-60) x (50-75) kutegemeana na aina au hali ya hewa. Kama ni kipindi cha baridi ni vyema nyanya zikapandwa mbalimbali ili kuruhusu mzungungo wa hewa na kuzuia magonjwa ya fangasi.

Jinsi ya kupanda miche:

• Hamisha miche toka kitaluni pamoja na udongo wake
• Sambaza mizizi vizuri kwenye shimo bila kukunja.
• Fukia miche kina kile kile ambacho shina lilikuwa limefukiwa bustanini.
• Mwagilia maji ya kutosha kulingana na unyevunyevu uliopo kwenye udongo kasha weka matandazo na kivuli ili kupunguza uharibifu unaosababishwa na mionzi ya jua.

Mambo muhimu ya kuzingatia baada ya kuhamishia Miche Shambani

• Kagua shamba mara kwa mara ili kujua maendeleo au matatizo yaliyoko shambani mapema
• Hakikisha shamba ni safi wakati wote, palilia shamba na hakikisha magugu yote hasa yale ya jamii ya nyanya yamelimiwa chini.
• Ondoa mimea iliyoshambuliwa na magonjwa au ondoa sehemu zilizoshambuliwa, kisha zifukiwe chini au kuunguza moto.
• Punguza matawi na vikonyo ili kuongeza mwanga wa kutosha kwenye nyanya pamoja na kuruhusu mzunguko wa kutosha wa upepo na kusababisha mazingira magumu ya wadudu maadui kwenye nyanya, hasa wale wanaopenda kiza na magonjwa yanayopendelea unyevunyevu.

Read More